Długowieczność u psów. Wszystkie zwierzęta mają cykl życia i psy nie są tu wyjątkiem, więc rodzą się, rosną, rozmnażają i umierają, pokonując swoją drogę szybciej niż ludzie. Średnia długość życia wynosi od 9 do 15 lat. Pomimo tych danych, istnieją różne czynniki, które odgrywają rolę w długości życia tych Temperatura u psa 40 stopni może wiązać się już z zagrożeniem życia, w związku z czym nie jest to objaw, który można zbagatelizować. Lepiej dziesięć razy wybrać się na konsultację z potencjalną błahostką, niż raz nie udzielić niezbędnej pomocy naszemu przyjacielowi, co może skończyć się tragicznie. U żółwi i krokodyli jest ono dobrze wykształ-cone, natomiast jaszczurki i węże posiadają tzw. półprącie (są to parzyste uchyłki steku). U ryb prącie nie występuje, a u nielicznych gatunków (np. w rodzaju Xiphophorus) jego funkcję pełni przekształcona płetwa odbyto-wa (szArsKi 1982). U samców ssaków z rzędów Carnivora, Długość snu psa zależy od jego wieku, temperamentu, otoczenia. Najdłużej śpią szczeniaki, starsze psy i suki w ciąży. Jeżeli nie chcemy stresować pupilka nie wybudzajmy go gwałtownie ze snu! :) Po wejściu knura na fantom pracownik centrum za pomocą specjalnych ręczników wyciera prącie knura i dokładne oczyszcza napletek. Następnie upuszcza na posadzkę z rusztu betonowego pierwsze krople nasienia, które są najbardziej zanieczyszczone. Potem wyjmuje sztuczną pochwę, która jest przechowywana w temperaturze 38 stopni Celsjusza. Przyjęto średnią i określono, że długość ciąży u psa to przeciętnie 2 miesiące (63 dni). Jeśli interesuje cię też, ile trwa cieczka u psa, zachęcamy do lektury naszego artykułu. Jak rozpoznać ciążę u psa? Objawy ciąży u psa. Z problem, jak rozpoznać ciążę u psa, mierzy się wielu hodowców i właścicieli. . 1. Budowa anatomiczna i funkcje układu rozrodczego samca i samicy (psy i koty) Samiec:Jądra – gruczoł dokrewny, gonady męskie, znajdują się w worku mosznowym. Zawieszone są na powrózku nasiennym. Jądra podzielone są na liczne płaciki, utworzone przez kanaliki nasienne kręte, które łącząc się ze sobą tworząc sieć jąder. W kanalikach krętych powstają plemniki, a kanaliki proste stanowią odcinek dróg odprowadzających nasienie. Do jądra przylega najądrze, z którego odchodzą przewody odprowadzające. W okresie płodowym jądra znajdują się w jamie brzusznej. W trakcie rozwoju jądra znajdują się w jamie brzusznej. W trakcie rozwoju jądra pod wpływem testosteronu następuje zstępowanie jąder z jamy brzusznej przez kanał pachwinowy do worka mosznowego. Z reguły zstępowanie jąder odbywa się przed urodzeniem, lecz u części psów może nastąpić tuż po urodzeniu. Zatrzymanie się jądra w jamie brzusznej lub pachwinowej określa się jako – zbudowane jest z licznych kanalików i spełnia funkcję magazynu, w którym plemniki bez ruchu przebywają około 3 miesięcy. Przewód najądrza przechodzi w nasieniowód; jest to tak zwane bezpośrednie przedłużenie – służy do szybkiego przesuwania nasienia do cewki moczowej. Jest długim przewodem,który z moszny przechodzi do jamy brzusznej. Obydwa nasieniowody uchodzą do wspólnej cewki moczowej, tzw. wtórnej zatoki dolnej części nasieniowodu znajduje się gruczoł dodatkowy. Nieparzysty, bardzo silnie rozwinięty, okrywa on na kształt mankietu szyjkę pęcherza moczowego i początkowy odcinek przewodu moczowo-płciowego, do którego otwierają się liczne przewody wyprowadzające gruczołu, gruczoł krokowy tzw. prostata lub stercz. Jego wydzielina stanowi płynną część nasienia, które zawiera substancje odżywcze dla plemnikówPrącie jest cylindrycznym narządem kopulacyjnym służącym do wprowadzania nasienia do narządu rodnego suki oraz do wydalania moczu. Znajduje się ono w worku napletkowym, który jest dość długi o wąskim ujściu. U psa prącie ma bardzo długą żołądź. Prącie podzielone jest na część tylną, trzon, część przednią, która stanowi żołądź prącia. W żołędzi można wyróżnić część długą i prąciowa, która znajduje się w przedniej części prącia i ma długość ok 10 cm. U psa ustępuje specjalny mięsień, który przy skurczu zaciska światło żył odprowadzających krew z ciał jamistych żołędzi. Wówczas opuszka silnie nabrzmiewa i po skończonym akcie kopulacji uniemożliwia szybkie wycofanie prącia z pochwy samicy. Skutkiem tego jest szczepienie partnerów trwające przez kilkanaście minut a nawet następuje wskutek wypełnienia krwią ciał jamistych i ciała gąbczastego. Wynikiem tego jest znaczne powiększenie i usztywnienie prącia umożliwiające wprowadzenie do pochwy dokonanie aktu moczowa jest wspólnym przewodem wyprowadzającym mocz i nasienie. Częste krycia w krótkich odstępach czasu prowadzą do szybkiego wyczerpania się zapasu plemników w najądrzu. U psa ejakulacja trwa 5-9 rozrodczy samicy składa się z :-2 jajników – gruczołów płciowych, które wytwarzają komórki jajowe. Jajnik u suki jest lekko wydłużony i ma długość ok 2 cm. Jajniki są znacznie wysunięte ku przodowi i leżą na wysokości III kręgu lędźwiowego. Budowa zewnętrzna narządów płciowych mężczyzny: a – moszna (scrotum), b – trzon prącia (corpus penis), c – żołądź (glans penis), d – napletek (preputium) Prącie (łac. penis, pot. członek) – narząd kopulacyjny u samców ssaków, a także wielu gadów oraz niektórych ptaków (kazuary, strusie, kaczki). Osobny artykuł: prącie człowieka. Budowa Prącie (łac. penis a. membrum virile) jest narządem homologicznym żeńskiej łechtaczki. U mężczyzn przez prącie przebiega ostatni odcinek cewki moczowej, której ujście znajduje się na szczycie żołędzi prącia. Składa się z dwóch równoległych ciał jamistych oraz ciała gąbczastego tworzącego żołądź prącia (glans penis) oraz tzw. opuszkę. Ciało gąbczaste (corpus spongiosum penis) osłania również biegnącą przez prącie cewkę moczową. Prącie charakteryzuje się zdolnością do erekcji. Wyróżniamy nasadę oraz część ruchomą. Nasada przytwierdzona jest odnogami ciał jamistych do kości łonowych i kulszowych. Część ruchoma prącia zakończona jest żołędzią. Skóra prącia leży na luźnej tkance podskórnej i dlatego łatwo zsuwa się w trakcie erekcji. Ponad żołędzią skóra tworzy zdwojony fałd – napletek. Prącie unaczyniają: tętnica grzbietowa prącia i tętnica głęboka. Z żył powierzchniowych krew odpływa do żyły grzbietowej prącia, z żył głębokich zaś do splotu sromowego[1][2]. Rozmiary penisa Istnieje szeroko rozpowszechnione przekonanie, że długość penisa u mężczyzny ma bezpośredni związek z jego sprawnością seksualną oraz satysfakcją partnerki podczas stosunku płciowego. Seksuolodzy zaprzeczają temu i podają, że długość normalnego penisa w czasie spoczynku wynosi 6–10 cm, a podczas wzwodu (erekcji) 11–16 cm[potrzebny przypis], podczas gdy głębokość pochwy to średnio 10 cm. Notuje się również długość nieprzekraczającą 7 cm (mikropenis[3]), jak i przekraczającą 30 cm[potrzebny przypis], aczkolwiek są to bardzo rzadkie przypadki. Naczynia prącia Żyły głębokie prącia mają bardzo skomplikowaną budowę; jest to ważne przy próbie podwiązania tych naczyń podczas operacji chirurgicznych[4]. Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją. Choroby, wady i urazy prącia choroba Peyroniego kłykciny kończyste opryszczka priapizm stulejka załupek rak prącia złamanie prącia spodziectwo wierzchniactwo Przeszczep W 2005 roku w Chinach przeprowadzono pierwszą na świecie operację przeszczepienia penisa, która mogła być zakwalifikowana jako udana, ale po dwóch tygodniach pacjent zażądał usunięcia przeszczepu z powodu problemów psychologicznych swoich i jego żony[5]. W marcu 2015 roku wydział medyczny Uniwersytetu w Stellenbosh w Republice Południowej Afryki poinformował o przeprowadzeniu w grudniu poprzedniego roku we współpracy ze szpitalem Tygerberg w Kapsztadzie pierwszej na świecie udanej transplantacji penisa u 21-letniego pacjenta, który trzy lata wcześniej musiał przejść zabieg jego amputacji z powodu komplikacji po obrzezaniu. W wyniku zabiegu pacjent odzyskał wszystkie funkcje w przeszczepionym organie[6]. Heraldyka W heraldyce penisy są stosowane w herbach: patrz np. vilené we francuskim blazonie[7], są wtedy często kontrastowo ubarwione[8]. Niedźwiedź w herbie Appenzell jest przedstawiony z penisem, a pominięcie tej cechy było postrzegane jako poważna zniewaga. W 1579 r. drukarz kalendarza w Saint Gallen zapomniał go dodać, co doprowadziło Appenzell na skraj wojny z Saint Gallen[9]. Do 2007 r. lew w herbie Nordic Battlegroup miał penisa, ale w 2007 r. dowódca zdecydował, że penis lwa musi zostać usunięty, w kontekście wykorzystywania seksualnego w strefach działań wojennych na świecie. Jednak decyzja ta została zakwestionowana przez niektórych szwedzkich heraldyków, w tym artystę heraldycznego Vladimira Sagerlunda, który argumentował, że herby zawierające lwy bez penisa były historycznie nadawane tym, którzy zdradzili szwedzką koronę[10]. Galeria Prącie u osła Prącie u słonia Zobacz też prącie człowieka fallicyzm kość prącia mit fallocentryczny układ moczowo-płciowy Przypisy ↑ Fizjologia człowieka z elementami fizjologii stosowanej i klinicznej - Władysław Traczyk, Andrzej Trzebski, PZWL, [dostęp 2021-01-12]. ↑ Anatomia człowieka tom II - Adam Bochenek, Michał Reicher, PZWL, [dostęp 2021-01-12]. ↑ Cheywen, Français : micropénis, sierpień 2008 [dostęp 2020-03-28]. ↑ Li J., Huang J., Yu XC. [Applied anatomical study of the penile deep venous system]. „Zhonghua nan ke xue = National journal of andrology”. 14 (10), s. 893–5, październik 2008. PMID: 19157097. ↑ Weilie Hu, Jun Lu, Lichao Zhang, Wen Wu i inni. A preliminary report of penile transplantation. „European Urology”. 50 (4), s. 851–853, 2006. DOI: PMID: 16930814 (ang.). ↑ Chris Bateman, World's first successful penis transplant at Tygerberg Hospital , „SAMJ: South African Medical Journal ”, 105 (4), 2015, s. 251-252, DOI: PMID: 26294859. ↑ Oxford University, Armorial général: précédé d'un dictionnaire des termes du blason, G. B. van Goor zonen, 1884 [dostęp 2021-01-09] (fr.). ↑ Sex in Heraldry, [dostęp 2021-01-09]. ↑ Bernhard Grzimek, Grzimek's Animal Life Encyclopedia, Van Nostrand Reinhold Company, 1972 [dostęp 2021-01-09] (ang.). ↑ "Heraldists want penis reinstated on military badge", [dostęp 2021-01-09]. pde zapytał(a) o 20:15 Etapy zapłodnienia u psa Jak następuje zapłodnienie u psa. W jakich warunkach i kiedy. To pytanie ma już najlepszą odpowiedź, jeśli znasz lepszą możesz ją dodać 1 ocena Najlepsza odp: 100% Najlepsza odpowiedź EKSPERTAll Rekin odpowiedział(a) o 18:05: Chcesz szczegółowo czy w skrócie?Zapłodnienie suki bez doszło do zapłodnienia suka musi być w odpowiednim momencie cyklu reprodukcyjnego. Okres rui zaczyna się gdy przysadka (gruczoł) rozpoczyna produkcję hormonu dojrzewania pęcherzyków, który powoduje, że jajniki zaczynają produkować pęcherzyki jajnikowe i hormon estrogen. Pod wpływem innego hormonu pęcherzyk dojrzewa i uwalnia komórki jajowe do jajowodu, gdzie potrzebują one około trzech dni aby całkowicie dojrzeć i być gotowe do przyjęcia plemnika. Wówczas suka jest gotowa dopuścić do siebie samca celem kopulacji i uzyskania w ten sposób jego nasienia do zapłodnienia komórek jajowych. Macica suki ma kształt litery Y, dwa tzw. rogi macicy zakończone jajowodami i część właściwą macicy połączoną z pochwą. Połączenie to jest bardzo ciasne (rozszerza się dopiero podczas rodzenia szczeniąt) i uwypuklone lekko do wnętrza pochwy. Ma to na celu chronić rozwijające się płody przed przypadkowym wypchnięciem w czasie aktywności samicy, pozwalając jej na całkowitą sprawność ruchów aż do chwili porodu. Jednocześnie to ciasne połączenie pochwy z macicą utrudnia to w jakiś sposób dotarcie nasienia samca do komórek jajowych znajdujących się w jajowodach. Samo złożenie nasienia w pochwie suki nie gwarantuje zapłodnienia komórek jajowych suki, bo nasienie nie jest w stanie dotrzeć samoistnie do macicy. Narządy te są ściśnięte na płasko poprzez inne, sąsiednie narządy wewnętrzne i poruszanie się w nich plemników było by bardzo utrudnione. Anatomia natury znalazła jednak na to odpowiedni sposób aby zapłodnienie suki odbyło się nadzwyczaj sprawnie. W tym celu penis samca psa ma specjalnie do tego przystosowane kształty. W stanie spoczynku psi penis znajduje się w napletku i zaopatrzony jest w kość prącia, która u dużych osobników może dochodzić do 15 centymetrów długości (sam penis, w czasie erekcji w pochwie ok. 25 cm ). Kość ta oraz smar poślizgowy wydzielany przez wewnętrzną błonę napletka nadzwyczajnie ułatwiają samcowi wprowadzenie prącia do pochwy suki. Wystarczy, że samiec nakryje samicę i trafi czubkiem penisa w waginę suki a prącie gładko wskoczy do jej pochwy. Gdy to nastąpi, mięśnie okrężne wokół ujścia pochwy zaciskają się powodując pełną erekcję samczego członka. Psi penis w czasie erekcji szczelnie wypełnia pochwę, dodatkowo u jego podstawy wytwarza się zgrubienie podobne do złożonej pięści, które szczelnie zamyka pochwę od środka i uniemożliwia parze rozdzielenie się podczas kopulacji i wypływowi nasienia na zewnątrz. Cały wytrysk nasienia składa się z trzech etapów. Pierwszy etap to wytrysk płynu prostaty, mający na celu oczyścić przewód moczowy. Występuje on już wtedy gdy samiec dopiero usiłuje wsunąć prącie do pochwy suki. Drugi etap to wytrysk spermy zawierającej plemniki. Występuje on dopiero wtedy gdy psi członek osiągnie całkowitą erekcję, wypełniając szczelnie suczą pochwę i uniemożliwiając nasieniu wypływ na zewnątrz. Jest to zaraz po tym jak samiec zsunie się już z suki i stanie obok niej lub obróci się do niej tyłem. Trzeci etap to opróżnianie gruczołów dodatkowych. Gruczoły dodatkowe dostarczają dużej ilości płynu, w którym plemniki mogą poruszać i stanowi ich odżywkę. Ten etap trwa nawet do jednej godziny, aż erekcja członka ustąpi i zwierzęta rozdzielą się. W ten sposób mieszanka plemników i płynu zostaje wtłoczona pod ciśnieniem do macicy i pozostaje tam bezpieczna i nie narażona na wydalenie, gdzie plemniki oczekują lub poszukują, kierując się sygnałem chemicznym ,dojrzałych komórek jajowych by je zapłodnić. Plemniki w takim środowisku mogą przetrwać do kilku dni czekając na kolejno dojrzewające komórki jajowe. Dojrzała komórka jajowa poprzez sygnały chemiczne wyczuwa najbliższy, pierwszy plemnik i otwiera dla niego swoją błonę by plemnik mógł do niej wniknąć. Podczas wnikania do komórki jajowej, plemnik odrzuca swój ogonek, który dotychczas służył mu do poruszania się. Gdy plemnik wniknie już do wnętrza komórki, błona zamyka się i nie przepuszcza już do wnętrza komórki innych plemników. Zapłodnienie wygrywa pierwszy plemnik. Zapłodniona komórka ulega podziałowi na więcej komórek i po kilkunastu dniach zagnieżdża się w jednym z rogów macicy, gdzie wkrótce wytworzy rozwijający się płód połączony z organizmem matki łożyskiem wczepionym w tkankę macicy. Płody rozwijają się w obu rogach macicy, tam gdzie powstały jaja, które zostały zapłodnione. Odpowiedzi No pies z suką podczas rui no i sex i tyle. Suczka jest w ciąży. Tak jak no u ssaków... EKSPERTDeliya odpowiedział(a) o 21:42 A co Cię to? Jak będziesz mieć rasowego psa, wygrasz konkursy i zainteresujesz się hodowlą to się dowiesz. Uważasz, że znasz lepszą odpowiedź? lub Proces oogenezy, czyli tworzenia komórek jajowych, zaczyna się juz w życiu płodowym - nasza suczka zanim się urodzi, nosi juz w sobie kilkaset tysięcy "zawiązków" przyszłych komórek jajowych, polowa z nich ulega jednak zanikowi przed osiągnięciem dojrzałości płciowej. Po osiągnięciu dojrzałości płciowej przez sukę następuje dalszy ich rozwój i od tej pory przy każdej cieczce uwalniane sa dojrzale komórki jajowe. W wieku 5 lat zostaje juz tylko około 4500 pęcherzyków pierwotnych, u suki 10-letniej tylko około 500. W miarę zaawansowania rozwoju pęcherzyka jajnikowego (patrz schemat poniżej) we krwi narasta poziom estrogenow, co powoduje stopniowe przygotowanie organizmu suki do krycia i ciąży. Schemat ilustrujący kolejne stadia rozwoju pęcherzyka jajnikowego. Źródło: "Fizjologia zwierząt" praca zb. pod red. prof. dr hab. Tadeusza Krzymowskiego, PWRiL 1998 Estrogeny krążące we krwi powodują wzrost ukrwienia narządów rodnych, zmiany w obrębie pochwy, jajników, macicy, rozrost przewodów mlecznych w gruczole mlekowym oraz pobudzenie metabolizmu białek. tłuszczów, wapnia i fosforu, a także zmiany w sposobie zachowania suki - poszukiwanie samca i przyzwolenie na krycie. Stan gotowości rozrodczej suki przejawia sie silnie w sposobie jej zachowania - występuje silne pobudzenie nerwowe, niepokój, poszukiwanie samca, a wiec wzmożona ruchliwość i zwiększona wraziwosc na feromony samca. Stan najwyższej aktywności płciowej, w czasie którego suka pozwala na krycie, nazywamy ruja (estrus). W czasie trwania rui następuje owulacja, czyli uwolnienie gotowych do zapłodnienia komorek jajowych. Typowa malamucia cieczka trwa około 3 tygodni, w tym ruja przypada na środkowy tydzień. Owulacja występuje z reguły w drugim-trzecim dniu rui. Trzeba jednak cały czas pamiętać, ze sa to pewne wartości średnie - zdarzają sie suki dające sie kryć w pierwszym czy trzecim-czwartym tygodniu cieczki, wiec jeśli chcemy zapobiec niechcianej ciąży, nasza suka musi być pod czujna opieka i poza domem wyłącznie na smyczy przez cały okres cieczki. Suka w okresie rui działa instynktownie i należy sie spodziewać, ze hormony działające na jej mozg wezmą gore nad szkoleniem i posłuszeństwem wobec właściciela. Instynkt rozrodczy jest na tyle silny, ze nawet dobrze wyszkolone i na codzien posłuszne psy i suki wymykają sie spod kontroli właściciela i uciekają. Dlatego nawet najgrzeczniejsza dotąd suka z cieczka musi być wyprowadzana wyłącznie na smyczy. I dlatego niestety zdarza sie, ze psy czując zapach cieczki "głuchną i ślepną", pędzą do suki na oślep nie zważając na wołanie właściciela czy nadjeżdżający właśnie samochód... Jest to zresztą jeden z argumentów przemawiających za kastracja psów nie przeznaczonych do rozrodu, bo o ile sukę można kontrolować dla jej własnego bezpieczeństwa przez cały okres cieczki, o tyle właściciel psa mieszkającego w mieście praktycznie bez przerwy narażony jest na niebezpieczeństwo, ze jego pies poczuje zapach rui jakiejś suczki i pogna na oślep tam gdzie mu każe instynkt, narażając sie przy tej okazji na wiele niebezpieczeństw (potracenie przez samochód, zaginiecie i tak dalej). Wróćmy jednak do owulacji. Częstotliwość jej występowania zależy zarówno od uwarunkowań środowiskowych (np. może sie nie pojawiać u suki niedożywionej czy zestresowanej, może tez pojawiać sie tzw. cieczka prowokowana, która następuje w wyniku cieczki innej suki ze stada - wzajemna indukcja i synchronizacja cieczek zdarza sie często w większych malamucich stadkach), jak i genetycznych - niektóre suki maja cieczki co pol roku, inne np. co 9 miesięcy, albo mogą mieć coraz krótsze odstępy miedzy cieczkami. Cieczki w nieregularnych, dłuższych niż rok lub krótszych niż 4 miesiące odstępach, odbiegają od norm fizjologicznych i wymagają leczenia. Kupując sukę warto wypytać o o termin pierwszej cieczki i odstępy pomiędzy kolejnymi u jej matki i suk z rodziny - w naszym przypadku sprawdziło sie to w 100%. U zwierząt wolno żyjących sezonowa aktywność rozrodcza zapewnia urodzenie sie potomstwa w najkorzystniejszej porze roku, jednak u większości ras psów, w tym także malamutow, ten związek z klimatem zanikł w wyniku opieki człowieka, który może zapewnić optymalne warunki rozrodu niezależnie od pory roku. Dlatego tez suki maja cieczki (a także wylinki) niezależnie od pory roku. TERMIN KRYCIA Po owulacji komorka jajowa dostaje sie do jajowodu. Zdolność do zapłodnienia komórki jajowej jest bardzo krotka - starzeje sie ona bardzo szybko, tak ze juz po kilku-kilkunastu godzinach jest niezdolna do zapłodnienia, dlatego tak ważne jest dobranie odpowiedniego terminu krycia. Z nasienia do jajowodu dochodzą jedynie plemniki, plazma nasienia jest zatrzymywana w macicy. Plemniki przechodzą przez drogi rodne macicy bardzo szybko, niektóre juz po kilkunastu minutach znajdują sie w jajowodzie, jednak aby wystarczająca do zapłodnienia liczba plemników znalazła sie w jajowodzie, potrzeba około 1-2 godziny. Całkowita liczba wprowadzonych plemników jest bardzo duża, jednak do miejsca zapłodnienia dociera ich tylko kilkaset. Największa liczba plemników jest zatrzymywana w zagłębieniach szyjki macicy lub w cieśni jajowodu. Cieśń jajowodu jest uważana za magazyn plemników, plemniki zatrzymywane w jej górnej części mogą tam przebywać ponad 20 godzin. W okresie owulacji zdeponowane tu plemniki ulęgają aktywacji i przemieszczaniu w kierunku miejsca zapłodnienia. Następuję to pod wpływem lokalnego przenikania do ścian cieśni jajowodu hormonów uwolnionych z pęcherzyka w czasie owulacji. Droga plemników i komorek jajowych Źródło: "Rozród psów i odchów szczeniąt" Anna Nalazek, HANA-PRESS 1999 Jak widać, sukę można skutecznie kryć przed momentem owulacji, w jej trakcie i kilka godzin po niej. Płeć szczeniąt jest do pewnego stopnia uzależniona od momentu krycia, co wynika z różnic w budowie plemników. Płeć warunkowa jest obecnością chromosomów płciowych (para xx u suk, para xy u psów), komórki jajowe zawierają chromosomy x, a plemniki chromosomy x lub y. Z zapłodnienia plemnikiem z chromosomem x powstaje wiec zarodek płci żeńskiej, natomiast z chromosomem y - płci męskiej. Plemniki z chromosomem x sa większe, wolniejsze, ale za to żywotniejsze - jeśli krycie następuje przed owulacja, to one maja większą szanse na dotrwanie do momentu spotkania z komorka jajowa. Plemniki z chromosomem y sa mniejsze, szybsze, ale krócej żyją - jeśli krycie jest mniej więcej w czasie owulacji, to one dotrą do komórki jajowej jako pierwsze. Tak wiec kryjąc w pierwszym okresie rui mamy większe szanse na urodzenie sie suczek, kryjąc pod koniec rui możemy spodziewać sie przewagi piesków. Nie jest jednak jednoznacznie wyjaśnione, czy proces uwalniania komorek jajowych z poszczególnych pecharzykow zachodzi jednocześnie, czy jest rozciągnięty w czasie. Ponieważ owulacja występuje miedzy 3 a 5 dniem rui, a żywotność plemników waha sie od 24 do 48 (a nawet 72) godzin, najwcześniejsze krycie może odbyć sie w drugim dniu rui. Jednorazowe krycie wystarcza do zapłodnienia, ale tylko jeśli jest wykonane w optymalnym terminie, dlatego tez zawsze krycie sie powtarza - najwyższą skuteczność osiąga sie kryjąc w 4 i 6 dniu rui. Dla większej pewności można powtarzać krycie ponownie, np. kryć 3 razy co dwa dni. Trzeba jednak pamiętać także o tym, ze reproduktor potrzebuje czasu na regeneracje (po 2-3 skokach potrzebuje około 2 dni odpoczynku) i jeśli będzie kryl zbyt często, w kolejnych krociach nasienie będzie obniżonej jakości. Nota bene nasienie pochodzące od psów rzadko kryjących (lub kryjących po raz pierwszy) ma zwykle duży procent plemników z rożnymi wadami. Wraz z większą eksploatacja reproduktora jakość jego nasienia zwykle ulega poprawie (oczywiście nie można go eksploatować nadmiernie, z powodów wyżej podanych). Jak ustalić moment rozpoczęcie sie rui? Najprościej jest sprawdzać to kontaktując sukę z reproduktorem bądź jakimkolwiek zdolnym do krycia psem, wtedy po ich wzajemnym zachowaniu poznamy, czy nadszedł właściwy moment. Można tez próbować ustalić to na podstawie zachowania samej tylko suki - w okresie rui odstawia ona w charakterystyczny sposób ogon w bok, stojąc na szeroko rozstawionych tylnich nogach. Robi to w kontakcie z psem, ale także może sie tak zachowywać w wyniku drażnienia tylnej części grzbietu. Jeśli delikatnie drapiemy sukę u nasady ogona i odstawia ona ogon w bok, może to bycz dla nas wskazówka, ze suka jest w trakcie rui. Krycie w którymkolwiek dniu rui nie gwarantuje nam jednak zapłodnienia. Zdarza sie, ze reproduktor nie chce pokryć suki, pomimo ze ta stoi i zachęca go do krycia. W tym wypadku należy zaufać naturze, zachowanie psa może wskazywać na niewłaściwy moment krycia, za wczesny bądź za późny. Doświadczony reproduktor precyzyjniej niż człowiek potrafi określić optymalny termin krycia. Najprecyzyjniejszy laboratoryjny sposób ustalenia optymalnego czasu krycia polega na oznaczeniu poziomu wyzwalającego owulacje hormonu luteinizujacego (LH) we krwi. Powszechnie stosowany jest tzw. test progesteronowy, dzięki czemu termin krycia ustala sie na podstawie wzrostu stężenia progesteronu w surowicy krwi obwodowej. Kolejna metoda jest badanie śluzu pochwowego, który w trakcie cieczki zmienia swoje właściwości, miedzy innymi przewodzenie prądu elektrycznego. W Polsce używany jest Elektroniczny Wykrywacz Optymalnego Terminu Krycia Suk opracowany i produkowany przez firmę Draminski z Olsztyna. Wykrywacz poprzez pomiar oporności elektrycznej śluzu ustala czas zbliżającej sie owulacji. Testem pomocniczym może być tez test arboryzacji. Krople śluzu z górnej ściany pochwy pobiera sie na szkiełko mikroskopowe i suszy około 30 minut, następnie ogląda ja w 30-100 krotnym powiększeniu. Próbki pobiera sie od początku rui codziennie rano i wieczorem. Początkowo obserwujemy bezkształtna masę zbitych komorek, z czasem komórki te tworzą charakterystyczne "drzewkowate" skupiska - trwa to przez 1,5 - 2 doby. Suki kryte w tym czasie z reguły zachodzą w ciąże. Test ten, w przeciwieństwie do wcześniej opisanych, nie pozwala jednak ustalić optymalnego czasu krycia z jakimkolwiek wyprzedzeniem, nie ma wiec zastosowania przy planowaniu wyjazdu na krycie. Badania wykazały, ze przy prawidłowo dobranym, optymalnym momencie krycia, 95% suk zachodzi w ciąże. Nawet w przypadku tzw. trudnych do krycia suk wskaźnik poczęć wzrósł do 75%. Wykazano tez, ze powtórne krycie powoduje wzrost wkaznika poczęć aż o 45%. Warto obserwować sukę podczas każdej cieczki, tak żeby moc określić kiedy mniej więcej podczas cieczki występuje u niej ruja. Pozwoli nam to później dobrze zaplanować wyjazd na krycie. Przy dalszych wyjazdach, np. kryciach zagranicznych, trzeba pamiętać, ze zmęczenie i stres mogą zahamować owulacje, dlatego warto jest pojechać na miejsce wcześniej, pozwolić suce odpocząć i zaaklimatyzować sie w nowym miejscu. Podroż powinna być dla niej jak najmniej męcząca, z licznymi przerwami w jeździe, spacerami w spokojnych miejscach. Bez względu na długość podroży po przybyciu na miejsce suka powinna zawsze odpocząć, zapoznać sie z miejscem, gdzie ma nastąpić krycie. I pies i suka powinny przed kryciem trochę pobiegać osobno i załatwić swoje fizjologiczne potrzeby. Trzeba pozwolić suce na zapoznanie sie z psem, na chwile swobodnej zabawy, na swobodna grę wstępną, która jest niezbędnym elementem procesu krycia. Trzymanie psów na uwięzi i w ogóle zbytnie ingerowanie w proces krycia stresuje psy i na ogol bardziej przeszkadza niż pomaga. Krycie najlepiej przeprowadzić na świeżym powietrzu (suka będzie sie tam czułą pewniej niż w obcym mieszkaniu, psy będą miały więcej przestrzeni i swobody), w miejscu spokojnym, nieuczęszczanym przez ludzi, gdzie nic nie będzie rozpraszać psów i im przeszkadzać. Optymalnym rozwiązaniem jest ogrodzony ogród. Kiedy juz dojdzie do krycia i złączenia, należy psy przytrzymać, ponieważ zdarza sie, ze suka próbuje sie uwolnić i może nastąpić uszkodzenie prącia psa. Im mniej ludzi obecnych przy kryciu i przytrzymujących psy, tym lepiej. Pokryta suka nie kończy rui, dlatego należy ja w dalszym ciągu bardzo pilnować, wyprowadzać na spacer wyłącznie na uwięzi, tak aby nie doszło do powtórnego krycia przypadkowym psem. PRZYGOTOWANIA - Przed kryciem suki załatw wszystkie formalności w Związku Kynologicznym - suka musi uzyskać odpowiednie oceny na wystawach, następnie kierownik sekcji wpisuje jej do rodowodu uprawnienia hodowlane. Wykonaj niezbędne badania. - Skontaktuj sie jak najwcześniej z właścicielem reproduktora, którym zamierzasz kryć i poinformuj go o swoich planach (pamiętaj, ze może sie nie zgodzić na krycie) i spodziewanym terminie cieczki. Ustal cenę i warunki krycia. - Możesz na wszelki wypadek wybrać "reproduktora awaryjnego", gdyby z jakichś nieprzewidzianych przyczyn nie mogło dojść do krycia wybranym psem. - Przygotuj sukę do ciąży - odrobacz ja, upewnij sie, ze ma komplet szczepień, odwiedź weterynarza, aby ja obejrzał, ewentualnie zrób badania krwi. - Kiedy tylko zacznie sie cieczka, skontaktuj sie z właścicielem reproduktora. Pamiętaj, ze może sie zdarzyć, ze będzie on poza domem w trakcie rui, wiec musisz sie z nim wcześniej umówić (nam sie zdarzyło, ze przy planowanym dalekim wyjeździe na zagraniczne krycie suka dostała niespodziewanie cieczkę półtora miesiąca przed terminem, juz po kilku dniach dawała wyraźne sygnały, ze jest gotowa do krycia, a my nie mogliśmy sie dodzwonić do właściciela reproduktora - takie rzeczy trzeba załatwiać jak najszybciej, ażeby uniknąć przykrych niespodzianek) Jana Wiśniewska Bez poznania budowy oraz zasad funkcjonowania układu rozrodczego hodowcy nie są w stanie osiągnąć satysfakcjonujących wyników produkcyjnych i ekonomicznych. Prawidłowa organizacja rozrodu w stadzie ma na celu wykorzystanie wszystkich cech fizjologicznych i anatomicznych, jakie mają zwierzęta, i dostosowanie ich do potrzeb danej gałęzi produkcji. Oczywiście, użytkowanie rozpłodowe powinno być tak optymalnie dobrane i dostosowane do typu użytkowego, rasy, stanu zdrowia i kondycji bydła, aby nie zaburzało normalnego funkcjonowania organizmu. Cechy reprodukcyjne są cechami nisko odziedziczalnymi, co oznacza, że warunki środowiskowe, w jakich utrzymywane jest bydło, mają kolosalny wpływ na ujawnienie się tych cech. Stąd warunki środowiskowe stworzone przez hodowcę będą decydowały o wynikach rozrodu. Pierwszym krokiem do lepszego zrozumienia funkcjonowania układu rozrodczego bydła jest poznanie budowy układu rozrodczego zarówno samców, jak i samic. DOJRZEWANIE PŁCIOWE BUHAJA Dojrzewanie płciowe jest to czas poprzedzający rozpoczęcie ciągłej funkcji gonad. Podczas tego okresu rozwijają się cechy anatomiczne samców, które są konieczne do osiągnięcia przez nie zdolności do zapłodnienia i kopulacji, a w wyniku nasilającej się produkcji męskich hormonów płciowych ujawniają się wrodzone elementy zachowania płciowego. Zdarza się to średnio w miesiącu życia, chociaż czas ten może być różny u poszczególnych osobników, w zależności od biologicznego typu (rozmiaru i masy ciała), żywienia i statusu zdrowotnego. Jednym z parametrów mogących posłużyć jako indykator dojrzałości płciowej może być obwód moszny. Większość buhajów osiąga dojrzałość płciową, kiedy obwód moszny wynosi średnio 26 cm. Chociaż wcale nie oznacza to, że samce takie powinny satysfakcjonować hodowców, ponieważ wraz z upływem czasu produkcja nasienia będzie się jeszcze doskonalić, zaś drogi płciowe wymagają dalszego rozwoju. ANATOMIA UKŁADU ROZRODCZEGO BUHAJA Głównym elementem budowy układu rozrodczego męskiego są owalnego kształtu jądra umieszczone poza jamą ciała, w worku mosznowym. Moszna jest dwuczęściowym workiem skórnym zawierającym i chroniącym jądra przed zewnętrznymi czynnikami środowiskowymi. Ściany worka mosznowego zbudowane są podobnie jak powłoki brzuszne. Zewnętrzną warstwę stanowi skóra, pod nią zaś jest błona kurczliwa zbudowana z mięśni gładkich i tkanki łącznej. W płaszczyźnie pośrodkowej błona ta wytwarza przegrodę, która dzieli wnętrze na dwie połowy: lewą i prawą. Miejsce położenia tej przegrody widoczne jest od zewnątrz pod postacią tzw. szwu worka mosznowego, widocznego na skórze. Pod błoną kurczliwą znajduje się mięsień jądrowy zewnętrzny. Moszna ma zdolność regulacji temperatury jąder - utrzymuje je w temperaturze niższej niż temperatura ciała tak, aby mógł prawidłowo przebiegać proces formowania komórek rozrodczych, tj. plemników (spermatogeneza). Aby proces spermatogenezy przebiegał prawidłowo, temperatura w worku mosznowym musi być o 4-6oC niższa niż w jamie ciała. Kiedy temperatura zewnętrzna jest niska, błona kurczliwa znajdująca się tuż pod skórą reaguje, podciągając jądra do jamy ciała, a kiedy temperatura jest wysoka, włókna mięśniowe się rozluźniają i jądra są odsuwane od ciała. Ten mechanizm ustala się w czasie osiągania dojrzałości płciowej. Kiedy temperatura zewnętrzna jest zbyt wysoka (stres cieplny) - tak że jądra nie mogą być skutecznie schłodzone i formowanie się plemników jest utrudnione - może dojść do czasowej utraty płodności. Kształt oraz rozmiar moszny buhaja są elementem często wykorzystywanym przez hodowców do oceny płodności buhaja, szczególnie w stadach mięsnych, gdzie powszechne jest wykorzystanie krycia naturalnego. Prawidłowo zbudowany worek mosznowy ma kształt gruszkowaty oraz duży obwód mierzony w najszerszym jego miejscu. Zwierzęta, u których nie doszło do zstąpienia jąder z jamy ciała do moszny (tzw. wnętry), są niepłodne i nie powinny być brane pod uwagę jako rozpłodniki. Roczne buhajki powinny charakteryzować się obwodem jąder nie mniejszym niż 32 cm, natomiast dorosłe osobniki powyżej 2. roku życia - obwodem 33- 36 cm w zależności od rasy. Rozpłodniki, które nie spełniają tych wymagań ze względu na mniejszą produkcję nasienia, nie powinny być wykorzystywane w rozrodzie. Kształt worka mosznowego decyduje o jego funkcji termoregulacyjnej. Jądra w worku mosznowym o kształcie innym niż gruszkowaty mają ograniczone możliwości reagowania na wyższą lub niższą temperaturę otoczenia. W związku z tym mogą produkować nasienie gorszej jakości. Poniżej przedstawiono rysunek buhaja o prawidłowym oraz niedostatecznym pokroju. Jądra są to gruczoły płciowe męskie, które są zdolne do produkcji komórek rozrodczych (plemników) posiadających zdolność do zapłodnienia komórki jajowej oraz męskich hormonów płciowych (androgenów), które nadają buhajowi męski charakter (fot. 4). Jądra są gruczołami zrazikowymi, zbudowanymi ze zrębu i z miąższu. Na zewnątrz każdego jądra znajduje się osłonka biaława (zrąb jądra), która bez wyraźnej granicy wnika do wnętrza jądra, dzieląc przegródkami miąższ na mniejsze obszary, tzw. zraziki. Każdy zrazik zbudowany jest z krętych kanalików nasieniotwórczych, wewnątrz których powstają plemniki, natomiast pomiędzy kanalikami znajduje się tkanka interstycjalna, której głównym elementem są komórki śródmiąższowe syntetyzujące testosteron. Jądra produkują hormony pod stymulującym wpływem przysadki mózgowej. Przysadka produkuje dwa ważne dla samców hormony: LH i FSH - są to hormony gonadotropowe. LH stymuluje produkcję testosteronu przez komórki śródmiąższowe, natomiast FSH bierze udział w kontroli przebiegu spermatogenezy. Jeśli oba jądra są usuwane w wyniku kastracji, samce tracą zdolność produkcji plemników i samczy wygląd. Wykastrowane buhajki (wolce) są bezpłodne, dodatkowo w wyniku braku hormonów nie rozwijają się cechy męskie (masywna szyja i barki, głębokie porykiwanie). Jeśli cielę jest kastrowane przed osiągnięciem dojrzałości płciowej, nasieniowody, gruczoły pęcherzykowe, prostata i gruczoły opuszkowo-cewkowe przestają się rozwijać. Jeśli kastracja jest przeprowadzana u dojrzałych zwierząt, pozostawione organy mają tendencję do zmniejszania swoich rozmiarów i funkcji. ZA I PRZECIW KASTRACJI BUHAJA Kastracja jest zabiegiem weterynaryjnym polegającym na pozbawieniu lub trwałym uszkodzeniu męskich narządów rozrodczych, czyli jąder. Efektem kastracji jest uzyskanie wolca, który najczęściej przeznaczony jest do dalszego opasu. Wyróżniamy 4 metody kastracji: chirurgiczną - tzw. krwawą, polegającą na chirurgicznym usunięciu jąder z worka mosznowego; bezkrwawą, polegającą na zmiażdżeniu powrózków nasiennych za pomocą specjalnych kleszczy (Burdizzo) lub nałożeniu zaciskowych pierścieni, pośrednią, tzw. wazektomię - polegającą na przecięciu lub podwiązaniu nasieniowodów oraz najpóźniej powstałą metodę kastracji chemicznej i hormonalnej. Powikłania spowodowane niewłaściwie wykonanym zabiegiem kastracji mogą zarówno wpływać na dobrostan zwierząt, jak i istotnie pogarszać rachunek ekonomiczny samych producentów. Najczęściej efektem ubocznym kastracji są: obrzęk, spadek masy ciała, krwotok, sztywność chodu i niechęć do poruszania, natomiast padnięcia zwierząt należą do rzadkości. Biorąc pod uwagę wiek cielęcia jako czynnik warunkujący częstotliwość pojawienia się negatywnych skutków podczas kastracji, najkorzystniej jest przeznaczać do kastracji osobniki młode. Badania wskazują ponadto, że młode cielęta lepiej znoszą stres związany z tym zabiegiem, łatwiej je poskromić, większy jest również zakres metod, które można wykorzystać do ich kastracji. Ponadto młodsze osobniki wykazują szybszy okres rekonwalescencji po zabiegu. Sporadycznie podczas rozwoju płodowego jedno lub oba jądra mogą nie zstąpić do worka mosznowego. Zwierzę, nazywane wówczas wnętrem, jest bezpłodne, jeśli oba jądra nie zstąpiły, natomiast płodność zostaje zachowana, jeśli jedno jądro zstąpiło do worka mosznowego. Cechy męskie zarówno w jednym, jak i w drugim przypadku się ujawniają, ponieważ w jądrach nadal produkowany jest testosteron. Plemniki uformowane w cienkich kanalikach nasieniotwórczych z każdego jądra przesuwają się przez bardzo cienkie przewodziki do najądrzy ułożonych na zewnątrz jąder. Najądrze zintegrowane jest z grzbietowym brzegiem jądra. Pod względem anatomicznym w każdym najądrzu można wyróżnić trzy odcinki. Głowę najądrza tworzą kanaliki wychodzące z jąder i tu łączące się w jeden wspólny przewód przechodzący w trzon najądrza, a następnie w ogon najądrza. Plemniki w najądrzach przechodzą proces ostatecznego dojrzewania i nabywają tam zdolności do zapłodnienia komórki jajowej. Najądrze pełni rolę magazynu plemników. Jeśli samiec nie jest eksploatowany rozpłodowo, plemniki nieusuwane z najądrzy w wyniku ejakulacji degenerują i są absorbowane w ogonie najądrzy. Długość przewodu najądrza u buhaja wynosi 33-35 m. Od ogona każdego najądrza odchodzą szersze przewody zwane nasieniowodami. Nasieniowody są kanałami transportującymi plemniki do cewki moczowej. Nasieniowód łączy się z cewką blisko ujścia pęcherza moczowego. Końcowy odcinek nasieniowodu jest bańkowato rozszerzony i tworzy tzw. bańkę nasieniowodową. Pod wpływem wzrostu podniecenia płciowego związanego z prawdopodobnym kryciem, plemniki z każdego z najądrzy przesuwane są do nasieniowodów i kumulowane w bańkach. Plemniki, przed dalszą wędrówką, rezydują tam krótko, aż do momentu ejakulacji, kiedy zawartość każdej ampuły jest wciskana do cewki moczowej. Długość nasieniowodu u buhaja wynosi 50 cm. Dwa nasieniowody, biegnące po lewej i po prawej stronie ciała samca, przechodzą przez kanał pachwinowy w obrębie powrózków nasiennych, po czym zbiegają się i uchodzą do cewki moczowej na wzgórku nasiennym. Cewka moczowa jest to błoniasty przewód, który służy samcom do wydalania moczu z pęcherza moczowego, a z drugiej strony do ejakulacji. Z racji swojej podwójnej funkcji narząd ten często jest określany jako przewód moczowo-płciowy. W cewce moczowej wyróżnia się część miedniczną i zewnętrzną, czyli prąciową, wchodzącą w skład części kopulacyjnej, czyli prącia. Do części miednicznej cewki moczowej uchodzą nasieniowody oraz przewody wyprowadzające gruczołów płciowych dodatkowych: krokowego (stercz, prostata), opuszkowo-cewkowych i pęcherzykowych. Główną funkcją dodatkowych gruczołów płciowych jest produkcja wydzieliny, która służy do rozrzedzenia plemników dostających się do cewki moczowej, tworząc jednocześnie osocze nasienia, a także dostarczenie substancji odżywczych dla komórek rozrodczych. Gruczoły pęcherzykowe i prostata znajdują się blisko podstawy pęcherza moczowego. Prawa i lewa część gruczołów pęcherzykowych leżąca na pęcherzu moczowym zawiera tkankę gruczołową produkującą wydzielinę, która przez przewód wyprowadzający łączący się z nasieniowodami dostaje się do cewki moczowej na wzgórku nasiennym. Prostata tworzy niewielki trzon i jest zbudowana z 12 lub więcej kanałów gruczołowych, a każdy z nich opróżnia się do kanału cewki. Gruczoły opuszkowo-cewkowe natomiast leżą na cewce moczowej przed jej wyjściem z jamy miednicowej i wejściem w skład prącia. Gruczoły opuszkowo-cewkowe są niewielkie i są zlokalizowane z obu stron miednicznej części cewki moczowej przed jej wyjściem z jamy miednicowej. Ich wydzielina służy oczyszczeniu cewki moczowej przed właściwą ejakulacją. Prącie jest męskim narządem kopulacyjnym i pomaga w pasażu moczu i nasienia. Jest to mięśniowy organ wyposażony w struktury umożliwiające jego wzwód, które wypełniają się krwią podczas pobudzenia płciowego, powodując jego usztywnienie. Długość prącia u buhaja wynosi ok. 120 cm, a średnica ok. 3,8 cm. Prącie u przeżuwaczy jest typu włóknistego i zawiera oprócz ciał jamistych sporą ilość tkanki włóknistej. Ze względu na sporą wielkość tego organu w obrębie prącia wykształciło się tzw. zgięcie esowate, które powstaje, kiedy organ ten jest wciągany przez mięśnie wciągacze prącia do jamy napletkowej. Zgięcie esowate jest eliminowane, co z kolei umożliwia wzwód i wysunięcie prącia z jamy ciała. Na stronie dobrzusznej prącia jest rowek dla cewki moczowej, a na dogrzbietowej rowek dla naczyń krwionośnych. Prącie pod względem anatomicznym zbudowane jest z trzech części. Korzeń prącia tworzą dwie odnogi ciał jamistych biegnące od łuku kulszowego, które następnie łączą się ze sobą, tworząc trzon prącia zakończony zwężonym odcinkiem prącia zwanym żołędzią. U buhaja żołądź ma kształt szyszaka. Zbyt obfity fałd skórny w okolicy napletka może utrudniać lub wręcz uniemożliwiać krycie krów. Prawidłowy napletek jest ściśle przylegający do prącia bez nadmiernej ilości skóry. Należy również zwrócić uwagę na to, czy w okolicy ujścia napletka nie ma jakichś wydzielin ropnych, które często są następstwem stanów zapalnych prącia.

prącie u psa długość